Hvað segja rannsóknir raunverulega um afkastaaukningu með gervigreind?

Þú hefur séð fyrirsagnirnar: gervigreind gerir alla tífalt afkastameiri. Stærstu vettvangsrannsóknirnar segja aðra og áhugaverðari sögu: 25 til 56% hraðari úrlausn verkefna hjá þjálfuðu fólki, en 19% hægari vinna hjá reyndu fólki án þjálfunar (METR 2025). Munurinn liggur ekki í tólunum heldur í því hvernig fólk lærir að nota þau.

Stærsta tilraunin: 758 ráðgjafar hjá BCG

Árið 2023 gerðu vísindamenn frá Harvard, Wharton og MIT vettvangstilraun með 758 ráðgjöfum hjá BCG, einu stærsta ráðgjafarfyrirtæki heims (Harvard/BCG 2023). Helmingurinn fékk aðgang að gervigreind, hinn ekki. Verkefnin voru raunveruleg ráðgjafarverkefni, ekki tilbúin próf.

Niðurstöðurnar voru afgerandi. Hópurinn með gervigreind kláraði 12,2% fleiri verkefni, var 25,1% fljótari að leysa hvert þeirra og skilaði vinnu sem var metin yfir 40% betri að gæðum af óháðum matsmönnum.

Athyglisverðasta niðurstaðan var samt þessi: þeir sem stóðu neðar í getumælingum fyrir tilraunina bættu sig um 43%, mun meira en þeir sem voru þegar sterkastir. Gervigreind lyftir breiðum hópi, ekki bara tækninördunum. Fyrir stjórnanda þýðir það að mesti ávinningurinn liggur í að þjálfa alla deildina, ekki bara þá sem eru þegar áhugasamir.

Fleiri rannsóknir segja sömu sögu

Harvard/BCG rannsóknin stendur ekki ein. Tvær aðrar stórar rannsóknir styðja sömu mynd:

Harvard/BCG 2023. hverjir: 758 ráðgjafar · niðurstaða: 12,2% fleiri verkefni, 25,1% hraðar, +40% gæði

GitHub Copilot, slembirannsókn. hverjir: Forritarar · niðurstaða: 55,8% fljótari að klára afmarkað verkefni

NBER, þjónustuver. hverjir: Þúsundir þjónustufulltrúa · niðurstaða: +14% afköst að meðaltali, +34% hjá nýliðum

METR 2025. hverjir: Reyndir forritarar, án markvissrar þjálfunar · niðurstaða: 19% hægari með gervigreind

Tvennt sker sig úr í þessari töflu. Í fyrsta lagi endurtekur sama mynstur sig í ólíkum störfum: mesti ávinningurinn er hjá þeim sem hafa minnsta reynslu. Í NBER rannsókninni bættu nýliðar sig um 34% á meðan meðaltalið var 14%.

Í öðru lagi er neðsta línan viðvörun, ekki prentvilla. Hún skiptir mestu máli fyrir þig.

METR viðvörunin: gervigreind getur gert fólk hægara

Sumarið 2025 birti rannsóknarstofnunin METR niðurstöðu sem kom flestum á óvart (METR 2025). Reyndir forritarar sem unnu í eigin verkefnum með gervigreindartólum voru 19% lengur að klára verkefnin en án tólanna. Það sem meira er: þeir töldu sjálfir að þeir hefðu verið um 20% fljótari.

Fólkið upplifði sig sem afkastameira á meðan það var í raun hægara. Það er hættulegasta staðan sem vinnustaður getur verið í, því enginn sér vandamálið.

Skýringin er ekki að tólin séu gagnslaus. Þátttakendurnir höfðu ekki fengið markvissa þjálfun í að nota þau í sínu samhengi: hvenær á að treysta niðurstöðu, hvenær á að sannreyna og hvenær er fljótlegra að sleppa tólinu alveg. Þetta rímar við MIT NANDA, þar sem fram kemur að 95% gervigreindarverkefna fyrirtækja skila ekki mælanlegum árangri. Fólkið fær tólin en ekki þjálfunina.

Hvað þýðir þetta fyrir þitt fyrirtæki?

Rannsóknirnar draga upp skýra mynd ef þær eru lesnar saman. Þrjár ályktanir standa upp úr:

• Ávinningurinn er raunverulegur en bundinn við þjálfun. 25 til 56% hraðari úrlausn verkefna er raunhæft viðmið fyrir þjálfað fólk. Loforð um tífalda afkastaaukningu fyrir alla standast ekki skoðun.
• Þjálfaðu breiða hópinn, ekki bara framverðina. Stærsta framförin, +43% hjá Harvard/BCG og +34% hjá NBER, var hjá þeim sem byrjuðu neðst. Það er einmitt fólkið sem sjaldnast biður um námskeið.
• Mældu sjálfur. METR sýndi að upplifun fólks af eigin afköstum getur verið röng um nærri 40 prósentustig. Ekki treysta á tilfinningu, hvorki þína né starfsfólksins. Mældu grunnstöðu áður en þú byrjar og mældu aftur eftir á.

Á Íslandi er staðan sú að 80% sérfræðinga nota þegar gervigreind í starfi en aðeins 34% hafa fengið fræðslu frá vinnuveitanda (Viska 2025). Ef rannsóknirnar hér að ofan eru réttar er stór hluti íslenskra vinnustaða í METR sviðsmyndinni án þess að vita af því.